NỘI
DUNG HOẠT ĐỘNG
- Phân
công: Nhóm thảo luận và trả lời câu hỏi số 3: "Vật chất tồn
tại dưới hình thức và phương thức nào?"
-----------------------------------------------------------------------------
Hình thức
vận động của vật chất rất đa dạng, được biểu hiện ra với các quy mô, trình độ
và tính chất hết sức khác nhau.Dựa vào những thành tựu khoa học của thời đại
mình, Ph.Ăngghen đã chia vận động của vật chất thành 5 hình thưc cơ bản : cơ
học, vật lý, hóa học, sinh học và xã hội. Chính vì vậy, vận động nói chung là
một hình thức tồn tại của vật chất. Cơ sở của sự phân chia đó dựa trên các
nguyên tắc: các hình thức vận động phải tương ứng với trình độ nhất định của tổ
chức vật chất; các hình thức vận động có mối liên hệ phát sinh, nghĩa là hình
thức vận động cao nảy sinh trên cơ sở của những hình thức vận động thấp và bao
hàm hình thức vận động thấp; hình thức vận động cao khác về chất so với hình
thức vận động thấp và không thể quy về hình thức vận động thấp. Việc phân chia
các hình thức vận động cơ bản có ý nghĩa quan trọng đối với việc phân chia đối
tượng và xác định mối quan hệ giữa các ngành khoa học, đồng thời cũng cho phép
vạch ra các nguyên lý đặc trưng cho sự tương quan giữa các hình thức vận động của
vật chất. Trong tương lai, khoa học hiện đại có thể sẽ phát hiện ra những trình
độ tổ chức vật chất mới, và do đó, cũng có thể tìm ra những hình thức vận động
mới, cho nên có thể và cần phải phát triển, bổ sung cho sự phân loại nói trên
của Ph.Ăngghen, mặc dù những nguyên tắc căn bản của sự phân loại đó vẫn giữ
nguyên giá trị.
Các hình
thức vận động tồn tại trong mối liên hệ không thể tách rời nhau. Giữa hai hình
thức vận động cao và thấp có thể có hình thức vận động trung gian, đó là những
mắt khâu chuyển tiếp trong quá trình chuyển hoá lẫn nhau của các hình thức vận
động. Tuy nhiên, những kết cấu vật chất đặc thủ bao giờ cũng được đặc trưng bởi
một hình thức vận động cơ bản nhất định và khi đó các hình thức vận động khác
chỉ tồn tại như những nhân tố, những vệ tinh của hình thức vận động cơ bản. Vì
vậy, vừa phải thấy mối liên hệ giữa các hình thức vận động, vừa phải phân biệt
sự khác nhau về chất của chúng. Các nhà triết học duy vật thế kỷ XVII và XVIII,
do quan niệm siêu hình, đã quy mọi hình thức vận động thành một hình thức duy
nhất là vận động cơ học. Họ coi hoạt động của giới tự nhiên và của cả con người
không gì khác hơn là hoạt động của một cỗ máy. Việc quy hình thức vận động phức
tạp thành hình thức vận động giản đơn được gọi là chủ nghĩa cơ giới. Quan niệm
sai lầm của chủ nghĩa cơ giới là nguyên nhân dẫn đến bế tắc trong việc lý giải
những biến đổi của thế giới sinh vật và xã hội.
Đến giữa
thế kỷ XIX, những người theo chủ nghĩa Đácuyn xã hội, một biến tướng của chủ
nghĩa cơ giới, lại quy vận động xã hội thành vận động sinh học, coi con người
như là một sinh vật thuần tuý. Họ cho rằng, sự tồn tại phát triển của xã hội là
quá trình chọn lọc tự nhiên, trong đó con người cắn xé, tiêu diệt lẫn nhau để
sinh tồn, kẻ nào mạnh, thích ứng được thì tồn tại, ngược lại sẽ bị tiêu diệt.
Rõ ràng, thuyết tiến hoá của Đácuyn là một khoa học chân chính; còn chủ nghĩa
Đácuyn xã hội là sai lầm, bịa đặt vì nó hạ con người xuống hàng con vật. Nó là
cơ sở lý luận cho sự áp đặt trật tự tư bản, biện hộ cho chính sách xâm lược của
chủ nghĩa đế quốc. Bởi vậy, nghiên cứu sự thống nhất và khác nhau của các hình
thức vận động của vật chất vừa là vấn đề có ý nghĩa phương pháp luận quan
trọng, đồng thời là vấn đề có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, giúp chúng ta dề phòng
và khắc phục những sai lầm trong nghiên cứu khoa học và thực tiễn xã hội.
*Không
gian, thời gian là những hình thức tồn tại của vật chất:
Mỗi dạng
cụ thể của vật chất đều tồn tại ở một vị trí nhất định, có một quảng tính nhất
định và tồn tại trong những mối tương quan nhất định với những dạng vật chất
khác. Những hình thức tồn tại như vậy được gọi là không gian. mặt khác, sự tồn
tại của sự vật còn được thể hiện ở quá trình biến đổi: nhanh hay chậm, kế tiếp
và chuyển hóa,…Những hình thức tồn tại như vậy được gọi là thời gian.
Ăngghen
viết: “Các hình thức cơ bản của mọi tồn tại là không gian và thời gian; tồn tại
ngoài thời gian thì cũng hết sức vô lý như tồn tại ngoài không gian”. Như vậy,
vật chất, không gian, thời gian không tách rời nhau; không có vật chất tồn tại
ngoài không gian và thời gian; cũng không có không gian, thời gian tồn tại
ngoài vật chất vận động.
Là những
hình thức tồn tại của vật chất, không tách khỏi vật chất nên không gian, thời
gian có những tính chất chung như những tính chất của vật chất, đó là tính khách
quan, tính vĩnh cửu, tính vô tận và vô hạn.
Ngoài ra,
không gian có thuộc tính ba chiều còn thời gian chỉ có một chiều. tính ba chiều
của không gian và một chiều của thời gian biểu hiện hình thức tồn tại về quảng
tính và quá trình diễn biến của vật chất vận động.
Theo quan
điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng, vận động là phương thức tồn tại của vật
chất.
Ăngghen
định nghĩa: “Vận động hiểu theo nghĩa chung nhất, – tức được hiểu là một phương
thức tồn tại của vật chất, là một thuộc tính cố hữu của vật chất – thì bao gồm
tất cả mọi sự thay đổi và mọi quá trình diễn ra trong vũ trụ, kể từ sự thay đổi
vị trí đơn giản cho đến tư duy”.
Theo quan
niệm của Ăngghen: vận động không chỉ thuần túy là sự thay đổi vị trí trong không
gian mà là “mọi sự thay đổi và mọi quá trình diễn ra trong vũ trụ”, vận động
“là một phương thức tồn tại của vật chất, là một thuộc tính cố hữu của vật
chất” nên thông qua vận động mà các dạng cụ thể của vật chất biểu hiện sự tồn
tại cụ thể của mình; vận động của vật chất là tự thân vận động; và, sự tồn tại
của vật chất luôn gắn liền với vật chất.
Khi khẳng
định vận động là phương thức tồn tại của vật chất, là thuộc tính cố hữu của vật
chất; chủ nghĩa duy vật biện chứng cũ đã khẳng định vận động là vĩnh viễn. Điều
này không có nghĩa chủ nghĩa duy vật biện chứng phủ nhận sự đứng im, cân bằng;
song đứng im, cân bằng chỉ là hiện tượng tương đối, tạm thời và thực
chất đứng im, cân bằng chỉ là một trạng thái đặc biệt của vận động.
Đứng im
là trạng thái đặc biệt của vận động, đó là vận động trong thế cân bằng, ổn
định; vận động chưa làm thay đổi căn bản về chất, về vị trí, hình dáng, kết cấu
của sự vật.
Link
ppt nhóm:
0 comments